ABD Columbia Bölgesi Temyiz Mahkemesi, yapay zeka girişimi Anthropic’in, Pentagon tarafından “ulusal güvenlik tedarik zinciri riski” olarak sınıflandırılmasını durdurma yönündeki acil talebini reddetti. Üç yargıçtan oluşan heyet, çarşamba günü verdiği kararda, hükümetin aktif askeri çatışma dönemlerinde yapay zeka teknolojisini güvence altına alma konusundaki çıkarlarının, Anthropic’in bu etiket nedeniyle uğrayabileceği finansal veya itibar odaklı zararlardan daha ağır bastığına hükmetti. Bu karar, ABD Savunma Bakanlığı’nın Anthropic ürünlerini resmen bir güvenlik tehdidi olarak tanımlayan statüsünün yürürlükte kalmasını sağladı.
Müzakerelerin çöküşü ve etik kırmızı çizgiler
Anthropic ile Pentagon arasındaki gerilim, Temmuz 2025’te yapılan ve şirketin Claude adlı yapay zeka modelinin gizli ağlarda kullanım için onaylanan ilk büyük dil modeli (large language model) olmasını öngören anlaşmaya dayanıyor. Ancak 2026 yılının şubat ayında taraflar arasındaki müzakereler, hükümetin Claude modelinin askeri amaçlarla hiçbir kısıtlama olmaksızın kullanılması yönündeki ısrarı nedeniyle çöktü. Anthropic yönetimi, teknolojilerinin öldürücü otonom silah sistemlerinde ve ABD vatandaşlarına yönelik kitlesel yurt içi gözetleme faaliyetlerinde kullanılmaması gerektiğini savunarak bu taleplere direnmişti.
Müzakerelerin durmasının ardından ABD Başkanı Donald Trump, şubat ayı sonunda tüm federal kurumların Anthropic ürünlerini kullanmayı bırakması yönünde bir talimat yayımladı. Başkan Trump, şirketin Savaş Bakanlığı’na (Department of War) karşı “zorlama taktikleri” uygulayarak felaketle sonuçlanan bir hata yaptığını ifade etti. Anthropic ise bu hamleye karşı mart ayında dava açarak, hükümetin “hukuka aykırı bir misilleme kampanyası” yürüttüğünü iddia etti. Süreç, ihale kanunlarındaki teknik detaylar nedeniyle hem Kaliforniya hem de Columbia Bölgesi’ndeki mahkemelerde iki ayrı koldan devam ediyor.
Amerikan teknoloji sektörü için yeni bir emsal
Pentagon tarafından verilen “ulusal güvenlik tedarik zinciri riski” etiketi, daha önce hiçbir Amerikan şirketi için kullanılmamış olması nedeniyle sektörde derin bir belirsizlik yaratıyor. Bu tanımlama, sadece doğrudan devlet kurumlarını değil, aynı zamanda Pentagon ile çalışan tüm özel sektör müteahhitlerini de kapsıyor. Karar uyarınca, Savunma Bakanlığı ile iş birliği yapan yüklenici firmaların projelerinde Anthropic’in yapay zeka modellerini kullanmaları yasaklanmış durumda. Hukukçular, bu durumun hükümet taleplerine uymayan diğer teknoloji şirketleri için de caydırıcı bir emsal teşkil edebileceğini öngörüyor.
Temyiz Mahkemesi heyeti, 26-01049 numaralı dava dosyasında yer alan gerekçeli kararında, “hakkaniyetli dengenin hükümet lehine” olduğunu belirtti. Yargıçlar, bir yanda tek bir özel şirketin sınırlı finansal zarar riski bulunurken, diğer yanda aktif bir askeri çatışma sırasında Savaş Bakanlığı’nın hayati önemdeki yapay zeka teknolojisini nasıl ve kimler aracılığıyla temin edeceğine dair idari yönetim hakkının bulunduğunu vurguladı. Bu yaklaşım, ulusal güvenlik önceliklerinin ticari hakların önüne geçtiğini bir kez daha tescilledi.
Yatırımcı perspektifi ve hukuki belirsizlikler
Piyasa katılımcıları ve yatırımcılar için sürecin en dikkat çekici yönü, farklı mahkemelerden gelen çelişkili kararlar olarak öne çıkıyor. Mart ayı sonunda Kaliforniya Kuzey Bölge Mahkemesi, Trump’ın direktifini “Orwellvari” olarak nitelendirmiş ve Pentagon’un kararına karşı geçici bir durdurma kararı (preliminary injunction) vermişti. Ancak Columbia Bölgesi Temyiz Mahkemesi’nin son kararı, federal tedarik yasalarının karmaşık yapısı nedeniyle bu süreci Anthropic aleyhine çevirmiş durumda. Şirketin operasyonel kabiliyeti ve kamu sektörü pazarındaki konumu, bu iki farklı yargı bölgesindeki davaların nihai sonuçlarına bağlı kalmaya devam edecek.
Bundan sonraki aşamada piyasalar, Anthropic’in bu stratejik etiketi kaldırmak için atacağı yeni hukuki adımları ve Kaliforniya’daki davanın DC’deki bu son gelişmeden nasıl etkileneceğini takip edecek. Hükümetin yapay zeka üzerindeki denetim arzusu ile teknoloji şirketlerinin etik sınırları arasındaki bu çatışma, sektörün gelecekteki regülasyon yapısını şekillendirecek temel unsurlardan biri olarak görülüyor.
Anthropic’in acil durdurma talebinin reddedilmesi, şirketin savunma sanayii ekosisteminden dışlanma riskini artırırken, ulusal güvenlik gerekçesiyle teknoloji devlerine uygulanan baskının yasal zeminini güçlendirdi.
Kaynak: Cointelegraph
